Bursa Barosu Dergisi demokrasiye geçmek;neden? demokrasiye geçmek; neden? uzanırlar. Romalılar tarafından kurulan şehirlerde, düzenli bir dama tahtasını andıran plan, cardo ( esas nokta, eksen) ve decumanus' un ( Roma kampında ana giriş kapısı) kesişmesine dayanır. Kûfe' nin Misr' i ve sonraki Kahire gibi Müslüman fetihi sırasında oluşturulan şehirlerde ise, dama tarzı değişik planlanmıştır. Kare şeklinde olan planda, parseller aynı büyüklükte değildir ve dikgen yapı şehrin kalbini oluşturan büyük cami ve saray ( Darü'l - imaret ) külliyesi etrafında düzenlenmiştir. " Roma İmparatorluğu ikinci yüzyılda Avrupa' da şehir planlamacılığında doruk noktasına ulaşmıştı; doğuda ise yeni şehirlerin kurulması söz konusu değildi." Öyle anlaşılıyor; yaklaşık söyleyişle, ikibin yılı aşkın bir zamandan bu yana, insanlar şehirlerini, planlayarak, kuruyorlar; kurarken zorunluluk ve estetiği birleştirebiliyorlar. Devamla; kent planlamasında yanıt aranacak asgari sorular var; " Şehir hayatının genel yapısı nasıl olacaktı? Ortak ihtiyaçlar ne şekilde karşılanacaktı? Caddeler nasıl tezyin edilecekti? Ve son olarak toprak nasıl paylaşılacak ve önemli faaliyetler nerede gerçekleştirilecekti?" Miladın ötesindeki bir zamanda kentler kurulurken sorulan sorular, modern olduğunda pekçok ısrarlı, ülkemizde, İsa' nın doğumundan ikibin yıl sonra bile, sorulmuyor. Neolitik çağ, insanlığın yerleşmeye, yapı kurmaya başladığı dönem oluyor. Türkiye insanının imar anlayışının, Neolitik Çağ yerleşimcisinin imar anlayışından daha ilkel olduğunu, tarihsel dayanağıyla, gösterebildiğimi sanıyorum. O kadar öyle; belediyeler, kentlerde, imarsız yapılaşmanın pek çok yıl gerisindeler ve uygulama imar planlarıyla estetikten yoksun hafriyat yığınlarına yasallık kazandırmaya dahi yetişemiyorlar. Çağdaş Türkiye plan kavramının pekçok uzağına düşüyor. Türkiye insanı yurtsever değil, sadece Anadolunun doğasını yağmalamakla etinmiyor. Aslında, içine bir harami tavrıyla girip, yaşamı yağmalıyor. Bu neden böyle? Türkiye insanı güzel olana niçin düşman? DEMOKRASİYE GEÇMEK ; NEDEN? Şehir, plan değilse, nedir? Cambridge Üniversitesi Doğu Bilimleri Fakültesinde, 1976' da, İslam Kenti konulu toplantı düzenleniyor. Müslüman kentinin fiziki planını konuşan Nikita Elisséeff, toplantıdakilere, konuşuyor; " Geçmişte, şehir planları kısmen de olsa aşamalı olarak değişime uğruyordu; yine de " planın devam ettirilmesi yasası" nın tesisi mümkün olmuştur, ki bu yasa şehrin oluşumundaki ardarda gelen evreleri anlamayı sağlamaktadır. Bir şehrin planı kökenine bağlıdır. Kentlerimiz için Fransız uzman Elisséeff' in önermesinin doğruluğu iddia edilebilir mi? Aktarmayı sürdürüyorum; " Bazı şehirler daha önce hiçbir şey olmayan yerde ya da birkaç ufak tefek evin bulunduğu yerlerde tek bir kişinin kararıyla kurulmuştur. Kamuya ait önemli binaların yerini gösteren hazır bir plan olmaksızın, bir şehrin " oluşturulmasından" bahsetmek olanaksızdır. Bu, yapay bir planın, genellikle " yeni şehir" (ville créée) olarak adlandırılan yeni bir toplaşmaya uygulanması anlamına gelir; doğuda Müslümanlığın fethedildiği emsarlar, yani Kûfe, Basra, Fustt, Bağdat' ın Yuvarlak Şehri ve yarım yüzyıl boyunca Abbasilere başkentlik yapan Samarra gibi kentleri buna örnek gösterebiliriz. " Plansız kent olamayacağını söyleyen Elisséf doğuda kentlerin kuruluşunun izini Neolitik çağ' a değin izliyor; " Eski çağlarda şehir planlaması çeşitli şekillerde yapılıyordu. Dicle' nin batısında kural olarak dikdörtgen ve kare tercih edilirken, dairesel plan nehrin doğu yakasındaki ülkelerin karakteristiklerindendi. Bir tepenin, yani höyük' ün etrafının yuvarlak şekilde kapatılmasından Neolitik döneme kadar uzandığı anlaşılan dairesel planlar için üç ayrı olasılık vardır: Bir dairenin içinde yer alan düzensiz bir yapılanma; dik açılarda dama tahtası biçiminde bir yapı; ve son olarak dışa doğru sıralanan eş merkezli halkalarla merkezde birleşen tekerlek parmak-larının dairesel oluşumu. Dikdörtgen planlarda ise, düz çizgili hatlar ve dik açılar görülür. Bu yapıyı oluşturan dik açılı plan, kentin kurulmasını ve bölge düzeyinin ölçülmesini kolaylaştırır." Fransız uzman yerli, Hellen ve Roma kentinin karakteristiklerini de dillendiriyor; Helenistik kökenli şehirlerde, batıdan doğuya uzanan cadde düzdür, batıdan doğuya doğru uzanır; bu caddeyi kesen diğer sokaklar ise kentin eşit boyutlardaki parsellerini oluştururlar ve kuzeyden güneye Teorik cevap verebilecek durumda değilim ancak, bazı saptamalarımı sıralayabilirim; Aile - içi şiddet, çocuklara yönelik vahşet ve ekonomik krizden etkilenip kendisinden önce aile bireylerini göçürenlerin şiddeti yurttaş - insanın sevmeye pek çok yabancı olduğunu zaten kanıtlıyor. Kendisini de sevmeyen, iktisadi krizi ahlak bunalımı düzeyine çıkaran dirençsiz yurttaş, en küçük bir tökezlemesinde kendisine ve en yakınlarına yönelebiliyor. (82)