YOLCULUK Dergisi - Kamil Koç Aylık Kültür ve Yaşam Dergisi

C oğrafi ve kültürel koŞulların belirlediği ev biçimleri, artık giderek aynılaŞan bir modern mimari tarza, apartmanlara bırakıyor yerini. Bir tarih

C oğrafi ve kültürel koŞulların belirlediği ev biçimleri, artık giderek aynılaŞan bir modern mimari tarza, apartmanlara bırakıyor yerini. Bir tarih ve kültür hazinesi olan Anadolu'nun yöresel mimari dokusunun çeŞitliliği düŞünüldüğünde, kuŞkusuz aklımıza gelen en estetik öğe, kapıların üzerinde birer mücevher gibi duran kapı tokmaklarıdır. Son derece sade olanlarının yanı sıra üzerindeki iŞlemelerle göz kamaŞtıran tokmaklara da rastlamak mümkündür; ama hepsi bir öyküyü paylaŞır, ev sahibi ile misafiri arasında. Tokmaklar, hem kapıyı tutup çekmeye yarar hem de çıkardıkları sesle, misafirin ev sahibine yolladığı mesajı iletirler. Sokaktan ev içlerine doğru yayılan tokmak sesi, kapıda bekleyen birilerinin olduğunu ve içeri girmek için ev sahibinden izin istediğini anlatır. Sadece iŞlevsellikleriyle değil sahip oldukları estetik değerle de öne çıkan tokmaklar, ev sahibinin zevkleri, ekonomik durumu, ne iŞle uğraŞtığı gibi konularda da küçük ipuçları verirler. Kültürümüzde misafiri güler yüzle karŞılama geleneği, kapıda baŞlar ve tokmaklar da bunun bir aracı sayılmıŞ yüzyıllar boyunca. Yapımında altın, gümüŞ, tunç, demir ve pirinç gibi birçok malzemeden faydalanılmıŞ. Tokmakların ilk olarak ne zaman kullanılmaya baŞlandığını bilebilmek oldukça zor. Üzerinde bulundukları yapılarla aynı yaŞta oldukları düŞünülürse, ülkemizde bilinen en eski örnek, bugün Türk İslam Eserleri Müzesi'nde yer alan Cizre Ulu Cami'nin kapısındaki 13. yüzyıla tarihlenen ejder baŞı Şeklindeki tokmaktır. 15. ve 16. yüzyıllara ait minyatürlerde, kapı halkalarını görmek mümkündür. Osmanlı döneminde, özellikle 18. yüzyıldan itibaren kapı tokmaklarında, açık bir Batı etkisi gözlemlenir. YapılıŞ tekniği açısından, kapı tokmaklarını, döküm ve dövme olarak iki ana grupta toplayabiliriz. Döküm tekniğinde, eritilen maden, istenilen Şekilde hazırlanmıŞ kalıplara boŞaltılır. Yapılacak tokmağın boyutları büyükse, birden fazla kalıp dökülerek üretilen parçalar, lehimle birleŞtirilir. Çok çeŞitli biçimlere ve desenlere sahip olan tunç veya pirinç döküm tokmaklar, bu Yolculuk 101