Döküm tekniğinin kuŞkusuz en güzel örneği, hanım eli biçimindeki tokmaklardır. Kimi yörelerde avucun içine, bolluğu simgeleyen nar meyvesi yerleŞtirilir. Figürün sol ya da sağ el oluŞu, elin duruŞu, parmaklarda yüzük veya bilekte bilezik olup olmaması gibi küçük detaylarda farklılıklar içeren tokmakları; Erzurum, Amasya, Malatya, Diyarbakır, İzmir, Kayseri ve Şanlıurfa'da gözlemleyebiliriz. Çekecek ya da ŞakŞak olarak da adlandırılan halka biçimli kapı tokmakları, fazla iŞçilik gerektirmeyen, daha sade görünümlü kapı süsleridir. Halkaları daire ya da elips biçiminde olan çekecekler, kapı kanatlarının açılıp kapanmasında kullanılırlar. Ayna ya da göbek adı verilen bir parçayla kapıya tutturulan halkaların daha fazla ses çıkarabilmesi için vuruldukları kısma kabara adı verilen metal bir bölüm yerleŞtirilir. Kimi yörelerde daha renkli bir görünüŞ elde edebilmek için aynanın altına kırmızı ya da yeŞil renkli kadife kumaŞ döŞenir. Tokmağa güzelliğini veren, aynasındaki desenlerdir. Yapan ustanın yaratıcılığına bağlı olarak basitten karmaŞığa, geometrik figürlerden bitki ve hayvan motiflerine kadar değiŞen yelpazede tokmak aynası desenlerine rastlayabiliriz. Tokmağın üzerindeki süslemeleri yapabilmek için kazıma, kakma, kabartma ve telkari gibi Yolculuk 103
Palmyra'nın Hayal Kapısı Yazı ve Fotoğraflar: Özcan Yurdalan Yolculuk 63
ÖZGÜNKONU Kapıların Dili Tokmaklar Yazı: Oya Berk 100 Yolculuk Fotoğraflar: Ersin Demirel