İzmir, ilk insan yerleşimlerinin başladığı tarihlerden itibaren hep gözde bir mekan olmuştur. Bölgede çok eski tarihlere kadar uzanan çok say ıda y er

İzmir, ilk insan yerleşimlerinin başladığı tarihlerden itibaren hep gözde bir mekan olmuştur. Bölgede çok eski tarihlere kadar uzanan çok say ıda y erleşim y eri vardır. Bugünkü İzmir'in y erinde bulunan eski bir Y unan kolonisi, MÖ 7. y üzy ılda bölgesel savaşlar sonucunda tahrip edildikten sonra, İzmir uzun bir süre insansız kalmıştır. Büy ük İskender'in generallerinden Ly simachos, İzmir'i y eniden inşa eden kişidir. MÖ 3. y üzy ılda giriştiği bu faaliy et sonucu İzmir, y epy eni bir Helenistik şehir olarak ortay a çıkmıştır. Kentin elbette bir agorası da vardır; çünkü bu gelenek, Helenistik dönemde olduğu kadar Roma döneminde de sürecektir. İzmir'in agorası, akropolis (savunma amaçlı y ukarı kent, bugünkü Kadifekale) ile liman arasında tam ortada y er almaktay dı ve merkezinde bir Zeus sunağı bulunmaktay dı. Ancak Helenistik İzmir, MS 178 tarihinde mey dana gelen büy ük deprem sonucu tamamen tahrip oldu. Roma İmparatoru Marcus Aurelius, 176'da, Kapadoky a'daki Halala'da, y ani Anadolu'nun göbeğinde ölen karısı Küçük Faustina'nın anısına, İzmir kentini y eniden inşa ettirdi. Bugün Namazgah adını taşıy an semtte ve Helenistik öncelinin üzerine, Mimar Hippodamos tarafından inşa edilen İzmir'in Romalı agorası, dikdörtgen biçimli ve üç katlı bir bina olarak tasarlanmıştır. 120m x 180m boy utunda geniş bir alanın etrafında inşa edilen, sütunlar ve kemerler üzerinde oturan bu üç katlı agora, antik düny anın en büy üklerinden birini mey dana getirmektey di. Nitekim bazilikası, Roma'daki Trajanus ve Y unanistan'daki Hieropolis bazilikalarından sonra düny anın en büy üğüdür. Bu binanın toprağa gömülü katında bulunan y üzlerce duvar resmi ve grafiti, tam bir hazine oluşturmaktadır. Bu resimlerde gemiler, insan ve hay van figürlerinin y anı sıra bulunan çok say ıdaki resimden, dönemin deniz ticareti, gemi biçimleri ve gündelik hay at hakkında bilgi edinilmektedir. Kuzey de y er alan bu büy ük bazilikanın iki y anında, doğu ve batı y önlerinde sütunlu kesimler y er almaktadır. Henüz kazılmamış olan güney kesimde, tapınaklar olduğu tahmin edilmektedir. Faustina Kapısı denilen doğu kapısı, mey danı doğu-batı y önünde kat eden uzun bir y olun başlangıcını mey dana getirmektedir. Kazılar esnasında ortay a çıkartılan binalar ve sütunlar, Roma döneminde y apılmışlardır. Ama bunların hepsi, Helenistik agoranın binalarının üzerinde y er almaktadır. Y apıların altında, toprağa gömülü bir durumda bulunan çok büy ük bir amfi tiy atronun varlığı bilinmektedir. Pompei'dekinden sonra antik düny anın en büy üğü olan bu tiy atronun çapı, 150 metredir ki, bu ölçüdeki bir toplanma alanı, hem eski İzmir kentinin büy üklüğü hem de nüfusu hakkında bilgi vermektedir. Antik düny ada eğlence amacının dışında, esasen dinî nedenlerle düzenlenen toplantıların mekanı olan amfi tiy atro, sadece kent halkını değil, civar kırsal kesimde y aşay an tüm insanları da bir aray a getirirdi. Bu çaptaki bir tiy atro, kentin ve civarının, o dönem için muazzam bir nüfusa sahip olduğunun göstergesidir. Ünlü Troy a kentinden sonra Küçük Asy a'nın en önemli kentinin merkezi olan İzmir agorasının batı revakının (sütunlu galerilerin bulunduğu kesim) altındaki y azıtta, "Asy a'nın İncisi" sözleri y er almaktadır. İzmir, o dönemlerde gerçekten Asy a'nın incisiy di; çünkü Roma döneminde çok önemli ticari, askerî ve idari bir merkezdi. Nitekim diğer antik kentlerin agoralarında görülmey en bir durum olarak, stoadaki dükkanlardan 28'i devlet mallarının korunmasına ay rılmıştı. Tek başına bu gösterge bile, Roma İzmir'inin imparatorluk açısından önemini ortay a koy maktadır. İlk kez ünlü Fransız Mimar ve Arkeolog Charles Texier tarafından, 1835 y ılında teşhis edilen İzmir agorası, 1932-1941 y ıllarında, başta Selahattin Kantar olmak üzere, Türk ve Alman arkeologlar tarafından girişilen kazılarda ortay a çıkartıldı. Daha sonra duran kazılar, bugün İzmir Büy ükşehir Belediy esi tarafından finanse edilen büy ük çaplı bir faaliy etle y eniden başlamış durumdadır. Yolculuk 17