Gizemli Tarih Menemen Olayları 79 yıl önce 23 Aralık'ta Menemen'de bir toplu isyan yaşandı mı? Bu sorunun yanıtını hala pek az kişi biliyor. Yazılı materyalin yarısı "şeriatçıların nasıl insan kanı içtiklerine" dair hamaset edebiyatı, öbür yarısı da Menemen'in "laik devletin bir provokasyonu" olduğuna dair basmakalıp iddialar... Ne titiz bir araştırma var ortada, ne ayrıntısıyla konuşturulmuş tanıklar, ne doktora tezleri, ne de güvenilir hatıratlar... Tablo bu olunca, hala sıcaklığını koruyan böyle bir konuda sağlıklı bir çalışma yapmak çok zor. Yine de tartışmalara ışık tutabilecek bazı bulgulardan sözedilebilir. "Resmi Görüş"e göre "Menemen'de yobazlar Cumhuriyet devrimleri ne karşı bir isyan prova sı yapmışlar ve bir dev rim askerini şehit etmişlerdir ve bu isyan en sert şekilde bastırılmıştır." 'Menemen'i gezerseniz, "Kollektif Hafıza"nın bu tezi reddettiğini görürsünüz. Olayın tanıklarına göre "23 Aralık'ta 2 saat içinde olup biten ve yankıları 64 yıldır süren olay, Menemen'e Manisa'dan gelen 6 tane esrarkeşin işlediği bir; cinayetten ibarettir. Bir sabah vakti gelmişler, Kubilay'ı katletmişler ve cezalarını çekmişlerdir. Ama bedeli, 64 yıldır Menemen ödemektedir." Tabii bu ifadeleri değerlendirirken de temkin li olmakta yarar var. Unutulmamalı ki insan hafızası, kendi aleyhine olacak hatıraları silme eğilimindedir. Ve Menemenli bu acı olayın bedelini öyle pahalı ödemiştir ki, bugün "Kubilay" dendiğinde lafa "Menemenli'nin hiç günahı yok" diye girmektedir. Oysa olay sırasında çevrede Menemenlilerin de bulunduğu ve Kubilay'ın başı kesilirken alkış tuttukları da bazı tanıklarca bugün ifade edilmektedir. Bu alkışlar bir korkunun eseri midir, yoksa devrimlere yönelik bir tepkinin ifadesi midir? Bugün bunu değerlendirmek oldukça zor? "Halen Güneydoğu'da halkın PKK'ya yiyecek ve yatacak yer ver mesi nedendir?" sorusu kadar zor bir soru... *** Gelelim madalyonun öbür yüzüne... Bütün olay ülkedeki dini muhalefeti, özellikle de Nakşileri ezmek için bir "devlet provokasyo nu" mu? O kadar da basit değil. Gerçi sonradan, bu vesileyle, bazı ''rejim düşmanları"nı cezalandırma isteğinin alevlendiği ve örneğin olayın Çerkez Ethem'e bağlanmak is tendiği, dönemin gazetelerinden anlaşılıyor ama yine de sırf bu sonucu almak için Kubilay'in devlet tarafından boğazlatıldığını söylemek herhal de Madımak Oteli'ni Kontrgerilla'nın yaktığı iddiası kadar "saf" bir iddia olur. *** Bence konuyu incelemenin en sağlıklı yolu, o iki saatte neler olup bittiği tartışmasından çıkıp, olayın nedenlerini, dönemin koşullarında aramak... Bu açıdan bakılınca olayın, yepyeni bo yutları gözler önüne seriliyor.